Από τον καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και αγαπητό φίλο της Καλαμωτής κ. Θάνο Βλαστό, Συγκοινωνιολόγο - Πολεοδόμο, στα πλαίσια της Δημόσιας Διαβούλευσης για το Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π. της Δ.Ε. Μαστιχοχωρίων έστειλε επιστολή στον Αντιπεριφερειάρχη Χίου, Δήμαρχο Χίου, στην Διεύθυνση Υπηρεσίας Δόμησης Δήμου Χίου και σε άλλους φορείς, με προτάσεις του Σχεδίου Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης Δ.Ε.Μαστιχοχωρίων - Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π., που αναφέρεται στην Καλαμωτή την οποία δημοσιεύουμε.
Τα Μαστιχοχώρια, συγκρότημα χωριών που διατηρούν ακόμη τον πολεοδομικό ιστό και την αρχιτεκτονική της μεσαιωνικής ιστορίας τους, είναι μοναδικά σε μια Ελλάδα που βεβήλωσε το παρελθόν της, καλύπτοντας πόλεις και χωριά με κατασκευές από μπετόν και αφήνοντας ελάχιστα ίχνη από ότι προηγήθηκε, τόσο διάσπαρτα που μετά βίας βοηθούν να υποπτευθείς το ποια είναι η πραγματική ιστορία των τόπων. Σε ένα βαθμό τα Μαστιχοχώρια, αν και κράτησαν μεγάλο μέρος της ταυτότητάς τους, έχουν υποστεί και σοβαρές αλλοιώσεις.
Ενώ στη θεωρία επίσης, όλοι συμφωνούν ότι τον μοναδικό πλούτο των Μαστιχοχωρίων τον έχει ανάγκη η Ελλάδα και αξίζει να τον προστατεύσουμε, στην πράξη ελάχιστα γίνονται προς αυτή την κατεύθυνση. Ειδικότερα για την Καλαμωτή η αντιμετώπισή της από το ΣΧΟΟΑΠ είναι σχεδόν σαν να ήταν ένα οποιοδήποτε χωριό, χωρίς ιστορία και ταυτότητα, οπουδήποτε στην Ελλάδα.
Το πώς προστατεύεται πραγματικά ένα χωριό, χρήσιμα παραδείγματα μπορούμε να πάρουμε από γειτονικές μας χώρες. Τρία είναι τα κρίσιμα ζητήματα για τη διατήρηση της φυσιογνωμίας του:
- Α. Η διατήρηση του οικοδομικού πλούτου, των μεμονωμένων κατασκευών αλλά και του συνόλου. Τα βασικά χαρακτηριστικά του τελευταίου είναι η πυκνότητα, η συνέχεια και η αισθητική.
- Β. Η διατήρηση της κλίμακας. Ανατρέπεται όταν ο όγκος και η έκταση του νέου, που αφήνεται να κτιστεί δίπλα στον ιστορικό πυρήνα, ξεπερνούν κάποια όρια με κίνδυνο να επικαλύπτει με την παρουσία του τον ιστορικό οικισμό.
- Γ. Η διατήρηση της λειτουργίας του ιστορικού πυρήνα, έτσι ώστε να παραμένει συνεπής και ανάλογη με τα χαρακτηριστικά των χρήσεων, με την κλίμακα και με την αρχιτεκτονική του ιστορικού πυρήνα. Βασικό στοιχείο της λειτουργίας του πυρήνα είναι η λειτουργία του δρόμου. Υπήρξε επί αιώνες τόπος για να περπατάς και να στέκεσαι, τόπος κοινωνικότητας. Η κίνηση και η στάθμευση των αυτοκινήτων είναι βασική απειλή για την τύχη του δρόμου γιατί αποτελούν ξένο σώμα μέσα στο κορμί ενός ιστορικού χωριού, όπως αποτελούν ξένα σώματα στις επισκευαζόμενες παλιές κατοικίες κάποια σύγχρονα υλικά, π.χ. το αλουμίνιο. Εκτός από την αισθητική, ο θόρυβος, η ρύπανση και ο κίνδυνος ατυχημάτων κατά τους ελιγμούς τους ανάμεσα σε ηλικιωμένους και παιδιά αποτελούν σοβαρές απειλές και παράγοντες υποβάθμισης της ποιότητας ζωής και της καθημερινότητας στα ιστορικά χωριά.
Α. Το μεγάλο στοίχημα για τη διατήρηση του οικοδομικού πλούτου είναι να κατοικηθούν ξανά οι ερειπωμένες και εγκαταλελειμμένες κατοικίες, ξαναβρίσκοντας φυσικά την αρχική μορφή τους. Μόνο έτσι θα αποκτήσει ξανά το χωριό την εικόνα του ενιαίου οικοδομικού όγκου, χωρίς κενά και ασυνέχειες, απαραίτητη για να αντιμετωπίσει αναπόφευκτους μελλοντικούς σεισμούς. Τα σπίτια εγκαταλείφθηκαν όταν ξεπεράστηκαν τα προβλήματα ασφάλειας, οι κάτοικοι μετανάστευσαν ή έπαψαν να εκτιμούν την αληθινή ταυτότητα του χωριού τους. Τώρα πολλά έχουν αλλάξει. Από όλο τον κόσμο έρχονται για να επισκεφθούν τα μεσαιωνικά χωριά και όχι τις σύγχρονες επεκτάσεις τους. Τώρα το μήνυμα της αναγνώρισης από την ελληνική και διεθνή κοινότητα της μεγάλης πολεοδομικής και αρχιτεκτονικής αξίας των Μαστιχοχωρίων έχει φτάσει ακόμη και σε αυτούς που μέχρι πριν λίγα χρόνια τα εγκατέλειπαν. Είναι λοιπόν κρίμα μελετητές και αρμόδιοι φορείς να διστάζουν να προτείνουν αυτό που πρέπει για τη σωτηρία των Μαστιχοχωρίων φοβούμενοι αντιδράσεις από νοοτροπίες που ανήκουν στο παρελθόν.
Πολεοδομικές πολιτικές λοιπόν που θα ενθάρρυναν θαυμαστές του χωριού να ζωντανέψουν ξανά τα εγκαταλελειμμένα σπίτια, αντί να χτίζουν καινούρια έξω από το χωριό, θα ήταν πολιτικές που θα κρατούσαν τους νέους κατοίκους κοντά στις αξίες της ιστορίας του τόπου, που κατά βάθος πια οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται. Εννοείται ότι για τον σκοπό αυτό είναι σημαντικό να δοθούν κίνητρα και ίσως ένα από τα πιο σημαντικά θα είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης των έργων στον ιστορικό πυρήνα ώστε να μην παρουσιάζουν χρονική υστέρηση σε σχέση με τα έργα εκτός του ιστορικού οικισμού.
Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες για να σωθούν οι ιστορικοί οικισμοί μπαίνουν περιορισμοί στην οικοδόμηση εκτός των τειχών τους. Εδώ, και συγκεκριμένα για την Καλαμωτή, το ΣΧΟΟΑΠ αντίθετα προσφέρει άπλετο νέο χώρο εκτός οικισμού, περίπου τετραπλάσιο της επιφάνειας του ιστορικού πυρήνα, για νέες κατασκευές. Έτσι η πιθανότητα να στραφεί το ενδιαφέρον προς έργα αποκατάστασης των παλαιών κτισμάτων στον ιστορικό πυρήνα απομακρύνεται. Ουσιαστικά προσφέρονται κίνητρα για οικοδόμηση έξω από τον μεσαιωνικό οικισμό. Είναι μια πολιτική που τον καταδικάζει να παραδοθεί στη φθορά του χρόνου. Όλο και λιγότερα σπίτια στον ιστορικό πυρήνα θα μένουν όρθια, ενώ έξω από αυτόν οι νέες κατασκευές όλο και θα αυξάνουν.
