Κάθε χωριό έχει τη δική του ιστορία. Μια ιστορία που δεν γράφεται μόνο στα βιβλία, αλλά κυρίως στις αναμνήσεις των ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα.
Μία τέτοια ανάμνηση είναι και η ιστορία των Προσκόπων στο Πυργί της Χίου, μια προσπάθεια που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και άφησε το δικό της αποτύπωμα στα παιδιά και στην κοινωνία του χωριού.
Το 1968, διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου Πυργίου ήταν ένας αξιόλογος δάσκαλος, ο αείμνηστος Ευστράτιος Κορομηλάς, καταγόμενος από τη Μυτιλήνη.
Εγώ ήμουν τότε μαθητής της Α Λυκείου Καλαμωτής Χίου. Ο Κορομηλάς, έχοντας πληροφορηθεί ότι ήμουν σημαιοφόρος στο τριτάξιο Γυμνάσιο Καλαμωτής και καταγόμουν από το Πυργί, με πλησίασε και μου πρότεινε να τον βοηθήσω να ιδρύσουμε μια ομάδα Προσκόπων στο χωριό.
Δέχτηκα με μεγάλη χαρά. Έτσι ξεκίνησε μια προσπάθεια που τότε ίσως κανείς μας δεν μπορούσε να φανταστεί πόσο θα μεγάλωνε. Αρχίσαμε να προσελκύουμε παιδιά ηλικίας 11 έως 15 ετών, από την 6η Δημοτικού μέχρι και την 3η Γυμνασίου. Χρειαζόμασταν όμως στολές και προσκοπικό εξοπλισμό, πράγμα που απαιτούσε χρήματα. Δεν υπήρχαν τότε οι δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα. Έπρεπε να βρούμε μόνοι μας τον τρόπο. Οργανώσαμε λοιπόν χοροεσπερίδες τα Χριστούγεννα, τις Απόκριες και το Πάσχα που κάναμε σε αίθουσες στο δημοτικό σχολείο, στο κοινοτικό καφενείο του Πιτσόλη κ.α. Με τη βοήθεια της νεολαίας και κυρίως τους συνομήλικους μου και μεγαλύτερους μας πουλούσαμε εισιτήρια ακόμα και στην Χώρα. Ανάμεσα σε αυτούς που θυμάμαι να με βοηθούν στις χοροεσπερίδες ήταν και ο αείμνηστος Ισίδωρος Κούνης ο οποίος ήθελε να κάνει τον ταμεία..
Μέχρι το 1969, η ομάδα των Προσκόπων είχε πλέον γίνει πραγματικότητα.
Αρχηγός ήταν ο Κορομηλάς και υπαρχηγός εγώ. Μάλιστα, δημιουργήσαμε και μια ενωμοτία Ανιχνευτών για τα μεγαλύτερα παιδιά, άνω των 15 ετών.
Το αρχηγείο μας ήταν στο υπόγειο του Δημοτικού Σχολείου. Εκεί συναντιόμασταν κάθε εβδομάδα και, με τα μέσα της εποχής, οργανώναμε τις δραστηριότητές μας.
Σιγά-σιγά το ενδιαφέρον των παιδιών μεγάλωνε. Και τότε γεννήθηκε η ανάγκη να δημιουργηθεί και μια ομάδα για τα μικρότερα παιδιά. Εκείνη την εποχή είχε διοριστεί στο Πυργί μια αξιόλογη δασκάλα, η Βασιλική Λημναίου. Ο Κορομηλάς την πλησίασε και της πρότεινε να αναλάβει την ίδρυση της Αγέλης Λυκόπουλων, για παιδιά ηλικίας 7 έως 11 ετών. Με την ίδρυση των Λυκόπουλων, το Πυργί θα είχε πλέον ένα ολοκληρωμένο Προσκοπικό Σύστημα: Λυκόπουλα, Πρόσκοποι και Ανιχνευτές, παιδιά ηλικίας από 7 έως 18 ετών. Παράλληλα λοιπόν με την Βασιλική, ο Κορομηλάς απευθύνθηκε και στον καθηγητή του Γυμνασίου, Ισίδωρο Πρώιο, καταγόμενο από το Πυργί και μετέπειτα σύζυγο της Βασιλικής Λημναίου, να αναλάβει την αρχηγεία του συστήματός. Ο Πρώιος αποδέχθηκε την πρόταση και συνέβαλε στην πορεία της ομάδας, από την θέση του και ως Λυκειάρχης Καλαμωτής.
Η Βασιλική μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κατάφερε να συγκεντρώσει πολλά παιδιά. Τον Μάιο του 1970 ίδρυσε την Αγέλη Λυκόπουλων και παρέμεινε αρχηγός μέχρι τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, όταν μετατέθηκε στα Μεστά. Για τις στολές των Λυκόπουλων χρειαζόμασταν και πάλι χρήματα. Έτσι, η Βασιλική, με τη βοήθεια των αρχηγών Πρωΐου και Κορομηλά και με εμένα, έναν από τους πρωταγωνιστές, ανέβασαν το θεατρικό έργο «Εσμέ», στο οποίο πρωταγωνίστησαν πρόσκοποι και μαθήτριες του Γυμνασίου από το Πυργί. Το έργο είχε μεγάλη επιτυχία και το παρουσιάσαμε στο Πυργί, στην Καλαμωτή και στον Βροντάδο.
Οι Πρόσκοποι έγιναν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του χωριού.
Συμμετείχαν στις παρελάσεις των εθνικών επετείων και στις καταθέσεις στεφάνων στο Πυργί και στην πόλη της Χίου. Έκαναν πολυήμερες εκδρομές στον Εμπορειό, στις κατασκηνώσεις της Εφορίας Προσκόπων Χίου και στο κατασκηνωτικό κέντρο της Γενικής Εφορίας του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων στον Παρνασσό Φθιώτιδας. Το Πάσχα βοηθούσαν στο άναμμα του φανού, στον στολισμό του Επιταφίου, ενώ τον συνόδευαν και τον φύλαγαν. Πολλές φορές συμμετείχαν επίσης στον καθαρισμό της παραλίας του Εμπορειού. Ήταν παιδιά του Πυργίου που μάθαιναν να συνεργάζονται, να προσφέρουν και να αγαπούν τον τόπο τους.
Τον Οκτώβριο του 1970, μετά την αποφοίτησή μου από το Λύκειο Καλαμωτής, έφυγα για την Αθήνα για να συνεχίσω τις σπουδές μου. Η απόσταση όμως δεν σταμάτησε τη συνεργασία μου με τον Κορομηλά και την ομάδα. Από την Αθήνα προσπαθούσα να βοηθήσω ώστε η ομάδα να συνεχίσει το έργο της. Έτσι, από το Ίδρυμα «Βασιλεύς Παύλος», στο Σύνταγμα, έστελνα κινηματογραφικές ταινίες στο Πυργί. Οι Πρόσκοποι τις προέβαλαν δωρεάν στην πλατεία του χωριού, χρησιμοποιώντας τη μηχανή προβολής του Δημοτικού Σχολείου.
Θυμάμαι ακόμη μια άλλη προσπάθεια εκείνης της εποχής. Ο εξάδελφος μου Ισίδωρος Θεοτόκας μου έδωσε και έφερα στο Πυργί από την Αθήνα ένα μικρό Ραδιοφωνικό Σταθμό που τον είχαν φτιάξει στη σχολή ηλεκρονικών που φοιτούσε. Τον εγκαταστήσαμε με τον Φώτη Κ. Παπαδόπουλο στο Δημοτικό Σχολείο , για να παίζει λαϊκά τραγούδια. Ήταν η εποχή της δικτατορίας και, όπως ήταν φυσικό, η λειτουργία του ραδιοσταθμού προκάλεσε προβλήματα. Κληθήκαμε στην Αστυνομία για απολογία. Ευτυχώς, λόγω της γνωριμίας της οικογένειάς μου με τον αστυνόμο του χωριού, αφεθήκαμε ελεύθεροι, με την προϋπόθεση να κλείσει ο σταθμός.
Στα τέλη του 1975 έφυγα για την Αμερική, για να συνεχίσω τις σπουδές μου στο MIT. Έτσι σταμάτησε και η δική μου άμεση συνεργασία με την ομάδα. Εν τω μεταξύ, είχε μετατεθεί και ο Κορομηλάς στην Αθήνα. Χωρίς εκείνον, αλλά και χωρίς αρκετούς από τους ανθρώπους που είχαν στηρίξει την προσπάθεια από την αρχή, η ομάδα άρχισε δυστυχώς σταδιακά να διαλύεται.
Και κάπου εδώ κλείνει ένα όμορφο κεφάλαιο της ιστορίας του Πυργίου. Οι Πρόσκοποι του Πυργίου μπορεί να μην υπάρχουν σήμερα όπως τότε, όμως οι αναμνήσεις παραμένουν. Παραμένουν τα παιδιά που φόρεσαν την προσκοπική στολή. Παραμένουν οι άνθρωποι που πρόσφεραν τον χρόνο και τις δυνάμεις τους. Παραμένουν οι εκδρομές, οι παρελάσεις, οι θεατρικές παραστάσεις, οι κινηματογραφικές προβολές στην πλατεία, ο Επιτάφιος, ο φανός και οι καθαρισμοί της παραλίας του Εμπορειού. Και πάνω απ’ όλα παραμένει η ανάμνηση μιας εποχής κατά την οποία οι άνθρωποι του χωριού μπορούσαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να δημιουργήσουν κάτι για τα παιδιά τους.
Αργότερα έγιναν προσπάθειες αναβίωσης των Προσκόπων στο Πυργί, χωρίς όμως να καρποφορήσουν. Ίσως κάποτε οι νεότερες γενιές να θελήσουν να ξαναφέρουν αυτή την όμορφη ιδέα στο χωριό. Γιατί οι όμορφες προσπάθειες δεν χάνονται. Μένουν στη μνήμη και περιμένουν κάποια νέα γενιά να τις ξαναζωντανέψει.
Κλείνοντας, παραθέτω πιο κάτω την εμπειρία ενός Προσκόπου εκείνης της εποχής, του Γιάννη Νιτοδά, ατόφια ακριβώς όπως μου την έστειλε. Ίσως μέσα από τα δικά του λόγια να ξαναζήσουμε όλοι μαζί λίγες στιγμές από εκείνα τα χρόνια.
Καλησπέρα Ηλία... Συγχαρητήρια για τη πρωτοβουλία και που το σκέφτηκες. Από φωτογραφίες έχω μόνο μία που είμαστε στη σημαία όλοι μαζί και σίγουρα την έχεις και συ. Όμως θα σου πω κάτι από εκείνη την εποχή. Ήμασταν μικροί και οι μανάδες μας φοβόντουσαν να μας αφήσουν να έρθουμε στον Εμπουριό τότε που πήγαμε εκδρομή και είμαστε με τις μανάδες μας ( η δική μου και του Θοώρου του Πιτσόλη) στη Πατασά στο σκεπαστό, εκεί που είναι το σπίτι σου, και ήρθες εσύ και τους είπες πως αναλαμβάνεις την ευθύνη και έτσι μας άφησαν. Κάτι άλλο που θυμάμαι ήταν που μας είπατε μεταξύ των άλλων, να πάρουμε μαζί μας παγούρι για νερό κλπ και οδοντόβουρτσα και οδοντόκρεμα. Πήγα λοιπόν στου Κολή του Κολυκά και πήρα μια Κολυνός. Σταματήσαμε στη Περιβόλα και μας είπατε να πλύνουμε τα δόντια μας και πώς τα πλένουμε. Όταν άνοιξα τη Κολυνός ήταν ξερή, φαντάσου από πότε την είχε, Βλέπεις την εποχή εκείνη λίγοι στο χωριό ξέραμε τι θα πει οδοντόκρεμα και υγιεινή του στόματος. Ακόμα θυμάμαι την ανάβαση που κάναμε στο Προφήτη Ηλία με τα προσκοπικά μας κοντάρια. Ήταν ευχάριστες παιδικές αναμνήσεις και σε ευχαριστούμε που χάριν σε σένα τις ζήσαμε.
